Brzanka sumatrzańska (Capoeta tetrazona)
Wstęp
Poniższy dokument został napisany na podstawie publikacji numer 129 wydanej przez Center for Tropical and Subtropical Aquaculture, dotyczącej komercyjnego rozmnażania brzanki sumatrzańskiej. Po raz pierwszy opublikowana została w roku 1997. (od tłumacza)
Brzanki to ryby słodkowodne należące do rodziny Karpiowatych (Cyprinidae) zamieszkujące obszar południowowschodniej Azji. Specyficzną cechą tej rodziny jest to, że ryby nie posiadają zębów na szczękach a pokarm rozgniatają zębmi mieszczącymi się w gardle.
Duże łuski, jaskrawe kolory i łatwość hodowli sprawiły, że brzanki to popularne ryby akwariowe. Ubarwienie brzanek to kolory od czarnego do czerwonego oraz od zielonego do złotego, które można obserwować już u narybku tego gatunku. Omawiany gatunek cechuje dosyć duża agresja zarówno międzygatunkowa, jak i wewnątrzgatunkowa. Brzanki sumatrzańskie słyną więc z obgryzania welonowatych płetw, co należy uwzględnić planując obsadę zbiornika. Ponadto trzeba wziąć pod uwagę, iż jest to ryba stadna. Najlepszym sposobem radzenia sobie z agresją wewnątrzgatunkową jest więc trzymanie C. tetrazona w większej grupie (co najmniej 3-4 samce, czyli stado nie mniejsze niż 7 osobników).
Taksonomia
Naukową nazwą brzanki sumatrzańskiej jest Capoeta tetrazona. Jednakże przynależność rodzajowa tych ryb była przyczyną debat na przestrzeni dziejów. Gatunek odkrył w 1855 roku niemiecki ichtiolog Bleecker i oznaczył jako Barbus tetrazona. W 1857 roku Bleeker użył tej samej nazwy naukowej dla opisania innego gatunku. W 1860 Bleeker dla nazwania gatunku oryginalnego użył nazwy Capoeta sumatraus. W późnych latach 30-tych XX wieku pomyłka została wykryta, a w nomenklaturze powrócono do nazwy Barbus tetrazona. Niedawno (1993) dr. L.P.Schultz przeprowadził ponową klasyfikację brzanek opartą na ilości wąsików posiadanych przez poszczególne gatunki. Wkrótce potem (1992) Zakaria-Ismail stwierdził, że prowadzone przez niego badania osteologiczne ryb z rodzaju Puntius nie pozwalająna właściwie zdefiniowanie rodzaju Barbodes. W chwili obecnej obowiązują trzy ogólne klasyfikacje: Barbodes, Capoeta oraz Puntius, z których każda pojawia się w literaturze w odniesieniu do gatunku brzanki sumatrzańskiej i innych brzanek. Poniżej przedstawiony został obecny status taksonomiczny omawianego gatunku.
RZĄD: Cypriniformes
PODRZĄD: Caracoidei
RODZINA: Cyprinidae
PODRODZINA: Cyprininae
RODZAJ: Capoeta (Barbodes, Puntius)
GATUNEK: tetrazona
Występowanie
Naturalnym obszarem występowania brzanki sumatrzańskiej jest: Sumatra, Borneo, Tajlandia i Malezja (Rysunek 1.). Pojawił się także szereg nie potwierdzonych doniesień o występowaniu tego gatunku w Kambodży.
Rysunek 1. Obszar występowaniaCapoeta tetrazona
Brzanka sumatrzańska w naturalnym środowisku zamieszkuje zarówno przejrzyste, jak i mętne, płytkie wody umiarkowanie płynących strumieni. Odłowienie w latach osiemdziesiątych XX wieku osobników tego gatunku w grzęzawiskach na terenie jezior o bardzo dużych wahaniach poziomu wody wskazują na ogromną tolerancję zmian jakości wody.
Chemia wody
Brzanki sumatrzańskie najlepiej rozwijają się w wodach o twardości 5.6 - 14.0 dGH i pH od 6.5 do 7.5. Na obszarze Malezji stwierdzono występowanie Capoeta tetrazona w silnie twardych wodach (powyżej 22 dGH). Optymalny dla tego gatunku zakres temperatur to 22°C do 25°C. Do tarła dochodzi, jeżeli temperatura zawiera się w przedziale od 23°C do 28°C, przy czym temperaturę 25°C uważa się za idealną. Brzanka sumatrzańska jest jednak rybą bardzo odporną i dobrze znosi zarówno tak niskie temperatury jak 18°C oraz tak wysokie jak 32°C.
Rozmnażanie
Brzanki sumatrzańskie osiągają dojrzałość płciową, kiedy ich ciało osiąga długość 2-3 cm lub w wieku około 6-7 tygodni. Dymorfizm płciowy Capoeta tetrazona nie jest wyraźny (Rysunek 2.). Samice są jednak bardziej zaokrąglone w części brzusznej, a ich kolory są mniej intensywne (u samic obserwuje się również przezroczystą obwódkę na krawędziach płetw brzusznych - przyp. tł.). Samce zazwyczaj mają mocniej wybarwione płetwy i okolice pyska, zwłasza w okresie tarła.
Rysunek 2. Capoeta tetrazona - samiec (u góry) i samica
(na dole)
Brzanka sumatrzańska powinna być rozmnażana z zachowaniem proporcji 1 samiec na 1 samicę. Samce w trakcie tarła są stroną wykazującą inicjatywę w zalotach i jednocześnie silny antagonizm i współzawodnictwo wobec konkurentów. Samice są stroną uległą, przyjmującą zaloty, ale decydującą o miejscu złożenia ikry. Jako substrat do składania jaj samice często wybierają podwodne rośliny lub korzenie. Złożona ikra jest z upodobaniem zjadana przez osobniki dorosłe. Dlatego też gęste kępy roślin zwiększają prawdopodobieństwo dochowania się narybku.
W trakcie aktu płciowego samiec obciskuje samicę płetwami, dzięki czemu jaja i nasienie są uwalniane w stronę substratu. Tarło przebiegać może przez kilka godzin albo do czasu uwolnienia wszystkich jaj przez samicę. W tym czasie osobniki wielokrotnie mogą zmieniać partnerów i miejsce składania ikry. Od młodej samicy można spodziewać się około 300 jaj. Liczba ta będzie jednak wzrastać wraz z dojrzałością i rozmiarami osobnika. Udokumentowano przypadki złożenia 500 jaj przez samicę. Ikra jest lepka, nie unosi się w słodkiej wodzie i ma przeciętnie średnicę od 1.13-1.23 mm.
Tarło hodowlane
Przed przystąpieniem do planowanego tarła należy odłowić tarlaki, oddzielić samice od samców i poddać ryby zabiegowi kondycjonowania. W używanych do tego celu zbiornikach gęstość obsady powinna wynosić: 1 sobnik (2-3 cm długości) na 4 litry wody. Wodę należy napowietrzać i podmieniać codziennie około 20% objętości. Separacja płci ma na celu synchronizację tarła i uzyskanie większej ilości narybku do jednoczesnego odchowania (w hodowli amatorskiej nie jest konieczna - przyp. tł.). Kondycjonowanie polega na zapewnieniu oddzielonym osobnikom diety opartej o np. wodzienia, wysokiej jakości płatki, solowca (patrz również dodatek) i karmieniu dwa do trzech razy dziennie do syta przez okres dwóch tygodni. Jednocześnie zapewnienie dobrej jakości wody w trakcie kondycjonowania bezpośrednio przekłada się na późniejsze rezultaty tarła.
Krok 1. Przeniesienie do zbiornika tarliskowego
Pojedyncze pary tarlaków umieszcza się w 40-to litrowych szklanych zbiornikach (Rysunek 3.) z niewielkim lub żadnym napowietrzaniem. Późnym popołudniem w każdym z nich jako substrat do składania ikry umieszcza się szczotkę do butelek albo wykonanej z włókien sztucznego jedwabiu (Rysunek 4.). Pozwoli to uniknć zjedzenia ikry przez tarlaki (można w tym celu posłużyć się rusztem ikrowym, ale wspomniane substraty mogą stanowić większą zachętę do podjęcia tarła - przyp. tł).
Rysunek 3. Zbiornik tarliskowy
Rysunek 4. Substraty
Krok 2. Następnego ranka
Rankiem następnego dnia po umieszczeniu ryb w zbiornikach tarliskowych należy sprawdzić obecność ikry w poszczególnych zbiornikach. W podświetlonym od spodu akwarium jaja będą widoczne jako prześwitujące żółtawe kuleczki przyklejone do substratu. Jeżeli w tarło w zbiorniku nie dobiegło końca, należy to zanotować i nie przeszkadzać rybom.
Krok 3. Przygotowanie zbiornika wylęgowego do inkubacji
Rozmiar zbiornika wylęgowego determinowany jest ilością oczekiwanych larw, no i objętością substratów z ikrą. Przeciętnie na jeden substrat z ikrą powinno przypadać 6 litrów wody. Zbiornik wylęgowy przygotowywany jest przez użycie błękitu metylenowego lub innego środka grzybobójczego. Należy w nim także zapewnić ciągłe napowietrzanie i przepływ wody wystarczający do zapobieżenia mętnieniu wody. Napowietrzanie i podmiany wody powinny być delikatne, ale utrzymujące dobrą jakość wody.
Krok 4. Po tarle
Ze zbiorników, w których tarło dobiegło końca substraty przenoszone są do
zbiornika wylęgowego, a tarlaki do ponownego kondycjonowania. W pozostałych
zbiornikach ryby pozostawiane są na jeszcze jeden dzień.
Tarlaki kojarzone
są tylko na dwa dni. Po ich upływie odławia się je ze zbiornika tarliskowego.
Puste zbiorniki są czyszczone i przygotowywane do przyjęcia kolejnych
tarlaków.
Krok 5. Wylęganie narybku
Larwy zaczynają wylęgać się z jaj po upływie około 36 godzin. Przy zapewnieniu w zbiorniku wylęgowym temperatury 25°C do 27°C proces ten powinien zakończyć się zupełnie w ciągu trzech dni. Świeżo wykluty narybek przez dwa dni nie pływa, a odżywia się absorbując woreczek żółtkowy. Nie ma więc potrzeby karmienia. Trzeciego dnia po wykluciu woreczek żółtkowy zostaje całkowicie wykorzystany i znika.
Krok 6. Pierwsze karmienie
Kiedy narybek osiągnie rozmiar około 4.0 mm, co następuje w trzy do czterech dni po wykluciu, i/lub zaczyna swobodnie pływać, rozpoczyna się karmienie. Przez pierwsze dwa dni karmienia najlepiej wykorzystać wyłącznie larwy solowca (artemii), które mają rozmiar 0.5 mm. Narybek powinien być karmiony do syta trzy, cztery razy dziennie. Sytość rozpoznaje się po zaokrągleniu części brzusznej, która jednocześnie przyjmuje kolor pomarańczowy (wskazujący na obecność solowca w żołądku). Nie należy doprowadzać do przekarmienia, co grozi pogorszeniem jakości wody w zbiorniku.
Krok 7. Dalsze karmienie
W związku z niebezpieczeństwem przekarmienia częstotliwość i obfitość
karmienia powinna być dostosowana do potrzeb narybku. Mniejsze, ale częstsze
racje mogą zmniejszyć ryzyko zbyt wysokiego stężenia związków azotowych, które
mogłoby zabić młode ryby. Po dwóch dniach karmienia wyłącznie artemią
wprowadza się zwykłe komercyjne pokarmy dla narybku. Udział nowego pokarmu w posiłku stopniowo zwiększa się, tak aby ryby do niego powoli przyzwyczaić.
Pierwszego dnia wynosi on 10% i jest zwiększany codziennie o kolejne 10%. Dwa
dni po tym, jak narybek przyzwyczai się do komercyjnego pokarmu, ryby mają
około 5.0 mm długości i można je przenosić do zbiorników, w których nastąpi
odchów.
Rysunki 5. i 6. przedstawiają schemat karmienia i zmiany
morfologiczne narybku w pierwszych 25 dniach życia.
Rysunek 5. Schemat karmienia narybku Capoeta tetrazona
Rysunek 6. Capoeta tetrazona- zmiany
morfologiczne w trakcie wzrostu
Dodatek.
Pokarm do kondycjonowania tarlaków